bier

als eerste levensbehoefte

een flink percentage beleving

Hop, gist, mout én water. Meer heeft Bierbrouwer Us Heit uit Bolsward niet nodig om te brouwen. Helaas was het water vroeger nogal schaars. Nu zet men gewoon de kraan open, maar 700 jaar geleden was dat totaal anders. Toen lag Bolsward aan de Zuiderzee en stroomde er zout water door de aderen van deze Friese Hanzestad. Zoet water moest uit rivieren en meren worden geput. Hoe dit in z’n werk ging, is te zien op de muurschildering bij bierbrouwerij Us Heit. Want wie er bier of whisky komt proeven, krijgt het verhaal erachter in dezelfde teug mee. Eigenaar en brouwer Aart van der Linde wil mensen namelijk een flink percentage beleving meegeven.

Zout water in Bolsward

We reizen in tijd terug naar de veertiende eeuw in Bolsward. Het zoute Zuiderzee-water kabbelt door de stad. Een gouden tijd. Want dankzij dit water kon er op grote schaal handel worden gedreven. Samen met Stavoren behoorde Bolsward tot het verbond van Hanzesteden in Friesland. Het zoute water had ook een keerzijde: het is ondrinkbaar. En waterzuivering kende men toen niet. Dus wie dorst had, had weinig keuze. De elite koos meestal voor wijn en de gewone man voor bier. Zoet water werd uit meren of rivieren gewonnen. Hiervoor trokken de Bolswarders er op uit met hun bootjes.

Uitputtende moeite

Bij de meertjes en rivieren stonden putstoelen: houten hefbomen. Aan de ene kant breed en zwaar, aan de andere kant taps en licht. De man die in de overdekte stoel stond, kon zo de lichte kant van de hefboom naar beneden trekken. Aan die kant zat een grote emmer die werd ondergedompeld. Het zware gewicht aan de andere kant trok de volle emmer omhoog waardoor het water in een goot viel. De goten kwamen uit bij de vaten. Eenmaal terug in Bolsward werden de vaten weer gelost. Bijvoorbeeld bij de brouwerij waar ook weer putstoelen stonden.

Bier als eerste levensbehoefte

Wat drinken betreft, was bier voor vele mensen een eerste levensbehoefte. Al had het bier dat toen gebrouwen werd een veel lager alcoholpercentage dan nu het geval is. Voor de houdbaarheid werd er hop aan het bier toegevoegd. In oorlogstijd zaten de Bolswarders met een stevig drinkprobleem. Met de vijand in de buurt was het namelijk levensgevaarlijk om water uit meren of rivieren te halen. Om dan toch voldoende bier te kunnen brouwen, moest hemelwater worden opgevangen. Dit gebeurde met zogenaamde waterhuisjes. Deze kleine uitbouwtjes naast panden vingen zo goed mogelijk al het regenwater in grote tonnen op.

PUSTOEL MUURSCHILDERING GESCHILDERD DOOR CEES HOMBURG

Brouwen met water uit de ijstijd

Nu wordt voor het brouwen bronwater uit Spannenburg gebruikt. Deze waterbron dateert uit de ijstijd. De middelen om zo diep een bron te slaan, ontbraken in de Middeleeuwen. En minder diep betekende toen dat er brak water werd opgepompt. En dat is ook ondrinkbaar. Aart van der Linde: ‘Het verhaal van de putstoel is een van de mooie verhalen die wij nog steeds graag vertellen tijdens een rondleiding. We hebben zelfs de muur in het proeflokaal aan dit verhaal gewijd. Helaas heeft Rembrandt niet de putstoel uit Bolsward geschilderd, maar die van Haarlem. Toch laat het tafereel heel mooi zien hoeveel moeite ze vroeger moesten doen om te drinken.’ Wie een biertje komt drinken bij Us Heit waant zich kijkend naar de muurschildering terug in de gouden tijd van Bolsward. Op het terras is het zomerdag genieten van het hopveld daarnaast. Rondwandelend door de brouwerij herinneren oude instrumenten hoe bier vroeger werd gebrouwen. ‘Al zijn dit geen instrumenten uit de Middeleeuwen hoor’, lacht Aart.

Whisky proeverijen

Naast het bierbrouwen heeft Aart zich ook de vaardigheid van whisky distilleren eigen gemaakt. Dit ligt dichter bij het bierbrouwen dan menigeen denkt. Want voor zijn single malt Whisky Frysk Hynder wordt namelijk eerst zogenaamd whiskybier gebrouwen. Voor mensen die zich graag op de hoogte laten brengen van het proces, vertelt Aart graag waarin whisky’s zich onderscheiden en hoe je dat in de smaak en geur kunt herkennen.


Rondleidingen worden altijd bezegeld met een proeverij. Aart heeft voor de gasten een speciale manier ontwikkeld om hen een unieke ervaring te geven in proeven en ruiken. Wie daarnaar nieuwsgierig is, kan zich hiervoor inschrijven via de site.

Fries paard

Het Friese paard is het oudste raspaard van eigen bodem. De naam is niet helemaal terecht, omdat onderzoek aantoont dat de Romeinen het dier al gebruikten als oorlogspaard. Het dier staat bekend vanwege zijn parmantige manier van lopen.

us heit

Us Heit (Onze vader) verwijst naar de stadhouder Willem van Lodewijk Nassau-Dillenburg (1560-1620). Hij verwierf deze bijnaam niet alleen vanwege zijn rol als stadhouder, maar vooral om zijn leidinggevende rol als kapitein-generaal van het leger van Friesland dat vocht tegen de Spanjaarden.

Interesse

Geïnteresseerden voor een bezoek en proeverij bij Us Heit kunnen zich opgeven via de website: www.usheit.com
Gasten worden in het Nederlands, Engels of Duits te woord gestaan.